Kariye Müzesi

Edirnekapı’da yer alan Kariye müzesi, mimarisi, mozaik ve freskolarıyla Doğu Roma sanatının en orijinal yapılarından biridir.
Doğu Roma İmparatorluğu döneminde İmparator Justinianus tarafından bir şapelin yerinde 536 yılında yeniden inşa ettirilen büyük bir yapı kompleksi olan Khora manastırının merkezini oluşturan ve İsa’ya adanmış olan bir kilise yapısıdır. yüzylın başlarında, II. Andronikos döneminde, imparatorun hazineden sorumlu yardımcısı Theodoros Metokhites, Khora Manastırı’nı neredeyse yeni baştan inşa ettirmiştir.
Metokithes, Khora manastır kilisesindeki gerek mimari çözümleme ve gerekse mozaik ve fresko süslemelerinde uyguladığı ustalık ve ahenk ile dini tasvirlerin kronolojik bir uyum içinde, ikonografik olarak anlatımlarında da oldukça başarılı olmuştur.

 

Bu dönemde Kariye’yi diğer kiliselerden ayıran bir özellik de Meryem’in hayatını anlatan sahnelerin kabul gören Dört İncil’de dahi anlatılmamış olmasına rağmen, Apokrif  İncillerden faydalanılarak kronolojik bir sıra halinde anlatılmasıdır.

 

Fatih Sultan Mehmet’in 1453 yılında İstanbul’u fethi sırasında yapı, hiçbir zarar görmemiştir. Uzunca bir süre kilise olarak kullanılmaya devam etmiş olan Khora Manastırı Kilisesi, Sultan II. Beyazid devrinde, Sadrazam Atik Ali Paşa tarafından 1511 yılında camiye çevrilmiş ve yanına bir de medrese eklemiştir.Yapının cami olduğu dönemlerde, mozaiklerin, açılıp kapanabilen ahşap kapaklarla örtülmüş olduğu, yapıyı ziyaret eden gezginlerin anlatımlarından anlaşılmaktadır.

 

Kariye Camii, Bakanlar Kurulu kararı ile 1945 yılında müzeye dönüştürülmüştür. Sesli rehberlik hizmetinin de sunulduğu müze, Çarşamba hariç haftanın her günü ziyarete açıktır.Kariye; yapının ana mekanı “naos”, kuzey taraftaki iki katlı ek yapı “anneks”, iç narteks, dış narteks ve güney taraftaki mezar şapeli “parekklesion” olmak üzere beş ana mimari birimden oluşmaktadır.

 

Binaya, güney cephenin batı tarafında yer alan kapıdan girilmektedir. Burası, batı cephesini uzunlamasına kaplayan dikdörtgen dış narteksin, L şeklinde güney cepheye taşan bölümüdür. Girişin sağ tarafında ise, girişle birlikte güney cepheyi kaplayan dikdörtgenin büyük parçası olan mezar şapeli pareklesion bölümü yer almaktadır. Batı cephesinde dış nartekse paralel, uzunlamasına dikdörtgen ikinci alan iç nartekstir. Batıdaki iç narteks, güneydeki parekklesion ve kuzeydeki iki katlı ek yapı anneksin arasında kalan büyük alan ana mekan naostur.

 

Güneydeki giriş bölümünde şu mozaikli sahneler yer almaktadır:

Pantokrator İsa Sahnesi
Dua Eden Meryem Ana ve Melekler Sahnesi
Kurucunun İthaf Mozayiği Sahnesi
Havari Aziz Petros’un Mozaik Tasviri
Havari Aziz Pavlos’un Mozaik Tasviri
Khalke İsası ve Meryem Ana Panosu
Binanın batı cephesinde tamamen mozaik süslemelerin yer aldığı dış narteks esas olarak İsa’nın yaşamını ve mucizelerini anlatan, birbirlerini takip eden sahnelerle bezenmiştir.

 

Dış nartekste İsa’nın hayatını anlatan mozaikler şunlardır:

Yusuf’un Rüyası ve Bethlehem’e Gidişi Sahnesi
Valinin Önünde Vergi İçin Yapılan Nüfus Sayımı Sahnesi
İsa’nın Doğumu Sahnesi
Kral Herod’un Huzurunda Doğu’lu 3 Kahin Sahnesi
Doğu’lu 3 Kahin Kralın Ülkelerine Geri Dönmesi Sahnesi
Herod’un Soruşturması Sahnesi
Mısır’a Kaçış Sahnesi
Katliam’ın Emredilmesi Sahnesi
Yas Tutan Anneler Sahnesi
Elizabet ve Yahya’nın Katliamdan Kaçış Sahnesi
Kutsal Ailenin Mısır’dan Nasıra’ya Dönüş Sahnesi
İsa’nın Fısıh Bayramı İçin Kudüs’e Götürülmesi Sahnesi
İsa’nın Gençlik Dönemi Mozaikleri
Vaftizci Yahya- İsa ve Şeytan Sahnesi

 

Dış nartekste İsa’nın mucizelerini anlatan mozaikler şunlardır:

Kana Düğünü Mucizeleri Sahnesi
Şarabın Çoğaltılması Sahnesi
Ekmeklerin Çoğaltılması Sahnesi
Cüzamlı Hasta Sahnesi
Capernaum’lu Felçli Hasta Sahnesi
İsa ve Samiriyeli Kadın Sahnesi
Dış narteks lunet ve pencere kemerlerinde yuvarlak madalyonlar  içersinde Azizlerin tasvirlerine yer verilmiştir. Ayrıca dört ana kemerde boydan  tasvir edilen azizler bulunmaktadır.

 

Dış narteks doğu duvarındaki panolardan kuzey taraftaki ilk panoda, Hodegetria Meryemi, ikinci panoda Ana kucağındaki çocuk Meryem,  batı duvarında ise ilk panoda Yoahim betimlenmiştir. Doğu duvarın güney tarafındaki ilk panoda muhtemelen vaftizci Yahya tasvir edilirken, ikinci panoda ise herhangi bir figür bulunmamaktadır.

 

Naosun batı tarafında, dış narteksle naos arasında yer alan iç narteks tamamen mozaiklerle süslenmiştir. iç narteks Meryem’in yaşamını anlatan, mozaik sanatının şaheserlerinden sayılabilecek, birbirlerini takip eden sahnelerle bezenmiştir. İç nartekste İsa’nın Ataları ve Meryem’in Ataları sahnelerinin yanısıra, seri halinde Meryem’in Hayatı’nı ve İsa’nın mucizelerini anlatan sahneler yer almaktadır.

 

İç narteksteki Meryem’in hayatını anlatan mozaikler şunlardır:

Yoahim’in Sunularının Reddedilmesi Sahnesi
Çocuğu Olmayan Yoahim’in Dağlara Çekilmesi Sahnesi
Anna’ya Meryem’in Doğacağı Müjdesinin Verilmesi Sahnesi
Anna ve Yoahim’in Buluşması Sahnesi
Meryem’in Doğumu Sahnesi
Meryem’in İlk Yedi Adımı Sahnesi
Meryem’in Sevilmesi Sahnesi
Meryem’in Takdis Edilmesi Sahnesi
Meryem’in Tapınağa Takdimi Sahnesi
Meryem’in Melek Tarafından Doyurulması Sahnesi
Meryem’in Tapınaktan Yün Yumağı Alışı Sahnesi
Zekeriya ve On İki Asa Sahnesi
Meryem’in Yusuf’a Emanet Edilmesi Sahnesi
Yusuf’un Bakire Meryem’i Evine Götürmesi Sahnesi
Meryem’e Müjde Sahnesi
Yusuf’un Meryem’e Veda Etmesi Sahnesi
İç narteksteki İsa’nın mucizelerini anlatan mozaikler şunlardır:

İsa’nın Bir Kör ve Dilsizi İyileştirmesi Sahnesi
İsa’nın İki Kör Adamı İyileştirmesi Sahnesi
Petrus’un Kayınvalidesinin İyileştirilmesi Sahnesi
Şifa Arayan Kanamalı Kadın Sahnesi
Kolu Hasta Gencin İyileştirilmesi Sahnesi
Cüzamlı Bir Hastanın İyileştirilmesi Sahnesi
İsa’nın Zakkay’ı Çağırması Sahnesi
İsa’nın sakatları iyileştirmesi Sahnesi

 

Güney cephede, girişin sağ tarafında, kanatlı melek, haç ve akhantus yapraklarıyla süslü başlıklara sahip iki sütun ile dış narteksten ayrılan parekklesion, hem mimari olarak hem de işlevsel olarak narteksten bağımsız bir bütün oluşturmaktadır.Parekklesion bölümünde, eski Ahit’ten alınmış dini hikayeler ile mahşer günü, diriliş, son yargı gibi sahneler, fresko olarak işlenmiştir. Bu freskolarda hem resim tekniği, hem kaliteli malzeme seçimi sayesinde resimlerin canlılığı bugüne kadar korunagelmiştir.

 

Parekklesion bölümünde yer alan freskolar şunlardır:

Apsis Duvarında Yer Alan Piskopos Figürleri
Anastasis Sahnesi
Mikhael Portresi
Diriliş Sahneleri
Mahşer Sahnesi
Deesis Sahnesi
Son Yargı Sahnesi
Eleousa Meryemi Sahnesi
Seçilmişlerin Cennete Giriş Sahnesi
Ahit Sandığının Taşınması Sahnesi
Parekklesion Batı Mekanı Kubbe ve Pandantiflerde Yer Alan Sahneler :

Meryem Sahnesi
Dört İlahi  Yazarı “Hymnographer”
Parekklasionda Eski Ahit Öykülerinin Anlatıldığı Sahneler :

Yakub’un Merdiveni ve Melekle Güreşmesi Sahnesi
Musa Ve Yanan Çalı Sahnesi
Musa’nın Yüzünü Gizlemesi Sahnesi
Kutsal Eşyaların Taşınması Sahnesi
Süleyman Ve İsrail Cemaatinin Toplanması Sahnesi
Ahit Sandığının  Tapınağa Yerleştirilmesi Sahnesi
İşaya’nın Kehaneti  ve Başmelek Mikhael’in Asur Ordusunu Kudüs Önünde Yok Etmesi Sahnesi
Harun Ve Oğullarının Sunak Sahnesi
Şehit Azizler “Martyr’ler”
Kariye’de dördü parekklesionda, biri iç narteksin kuzey duvarında, üçü ise dış narteksin batı duvarında olmak üzere toplam sekiz mezar arkasolyumu vardır. Bu mezarlar aristokrat ailelere aittir. Ayrıca, parekklesionun apsis döşemesi altında geç tarihli bir mezar daha bulunmaktadır.

 

Mevcut kilisenin ana yapısı naos, kubbe ile örtülü, kısaltılmış Yunan haçı planlı bir yapıdır. Naosun duvarları, korniş seviyesine kadar çok değerli mermer levhalarla süslenmiştir. Kubbe, kiborion şeklinde dört adet paye ile taşınan yüksek kasnaklıdır. Apsis içinde Osmanlı döneminde yapılmış mihrap yer almaktadır. Naosun güney tarafında, naosu parekklesiona bağlayan bir geçit vardır.

 

Naos’ta şu mozaikler yer almaktadır:

Koimesis “Meryemin Ölümü“ Sahnesi
Hodegetria “Yol Gösterici Meryem” Sahnesi
İsa Sahnesi.
Naosun kuzey tarafına bitişik ek yapı anneks iki katlı olup, alt katının hazine binası üst katının ise Metokhites’in kütüphanesi olma olasılığı yüksektir.

Dış narteksin güney batısında, daha önce çan kulesinin olduğu bölümde bugün minare yer almaktadır.

Binanın dış cephesini kaplayan yuvarlak kemerler, nişler, taş ve kirpi saçaklı tuğla işçilikleri ve yarım payeler ile yapının dış görünümüne hareket kazandırılmıştır.

Ziyaret Saatleri

Çarşamba Günleri Kapalıldır.
Yaz Açılış / Kapanış: 09:00 – 19:00
Kış Açılış / Kapanış: 09:00 – 16:30

İLETİŞİM

Adres: Edirnekapı, Fatih
Tel: (212) 631 92 41
Fax: (212) 621 34 35
E-Posta: kariye@muze.gov.tr